RD-stenen Catharina Amaliapark in Apeldoorn

Meetpunten van de Rijksdriehoeksmeting uit het verleden in beeld

In 1885 startte het Kadaster met de Rijksdriehoeksmeting (RD). Tegenover het Kadaster-kantoor in Apeldoorn, in het Catharina Amaliapark, staan 4 stenen met daarin ‘RD’ gegraveerd. De granieten RD-stenen stonden vroeger in Vriezenveen, Ubach over Worms, Haaksbergen en Otterlo. Ze werden voorheen gebruikt als meetpunt van de Rijksdriehoeksmeting.

RD-punten voor nauwkeurige kaarten

Een van de taken van het Kadaster is het onderhouden en beheren van het RD-puntennetwerk. Sinds het einde van de 19e eeuw houdt het Kadaster referentiepunten in het landelijke coördinatenstelsel bij. De afdeling Rijksdriehoeksmeting is onder andere verantwoordelijk voor het Nederlandse coördinatensysteem.

Landmeters gebruiken referentiepunten om hun metingen aan elkaar te koppelen. Zo kunnen nauwkeurige kaarten worden gemaakt.

RD-stenen voor locatiebepaling

Door het hele land zijn vanaf het einde van de 19e eeuw ruim 6.000 RD-punten gemaakt. Vaak werd de locatie hiervan gemarkeerd door hoge gebouwen, zoals kerktorens. In gebieden waar deze hoge gebouwen niet of niet goed te zien waren, werden RD-stenen geplaatst. Dit was bijvoorbeeld het geval op de Veluwe en in het heuvellandschap van Zuid-Limburg.

Op dit moment zijn er in Nederland nog ruim 450 van deze stenen. Navigatiesatellieten nemen de functie van de RD-punten steeds vaker over.

Het inmeten van RD-punten

Om de precieze RD-coördinaten van het punt te kunnen bepalen, werd boven de steen tijdelijk een hoge houten meettoren gebouwd. Hierdoor konden landmeters boven de bomen uitkijken. Met een theodoliet (hoekmeetinstrument) konden zij de richtingen meten naar omliggende hoge meetpunten, zoals kerktorens. Onder de steen werd een tegel als extra verzekering geplaatst.

Het gemarkeerde kruis in de steen werd loodrecht boven een kruis in de tegel geplaatst. Raakte de steen uit het lood of verdween deze? Dan kon deze of een nieuwe steen weer loodrecht boven de tegel worden geplaatst. Het meetpunt hoefde niet helemaal opnieuw te worden ingemeten. Dit was namelijk een tijdrovende en dus kostbare zaak.

Meer over geschiedenis Kadaster

Benieuwd naar de oorsprong van de naam Kadaster? Of wilt u meer lezen over het Kadaster Bedrijfsmuseum?

Naar pagina Geschiedenis van het Kadaster