Stedelijke herverkaveling, wat is het?

Stedelijke herverkaveling is het op een slimme manier ruilen van gronden tussen private partijen om nieuwe ontwikkelingen in stedelijk gebied mogelijk te maken. Uitgangspunt is dat geen van de partijen er slechter van wordt en de rechtszekerheid gegarandeerd is. Door ruilen van grond en vastgoed wordt vervolgens het gebiedsplan gerealiseerd. De kosten en financiële risico’s zijn voor de partijen die baat bij de ontwikkeling hebben. Het instrument biedt kansen voor gebiedsontwikkeling van onderaf, door de eigen verantwoordelijkheid van eigenaren te ondersteunen.

Wat is de kracht van Stedelijke herverkaveling?

Stedelijke herverkaveling geeft eigenaren de mogelijkheid om ‘eigendom’ te herschikken en daarmee ruimte te creëren om te de gewenste invulling te komen van grond en eigendom. Problemen als ‘versnipperd eigendom’ en ‘buurmansgrond’ vormen dan een minder grote belemmering voor de gebiedsontwikkeling. Stedelijke herverkaveling kan gebiedsontwikkeling op gang brengen, zonder dat overheden daarvoor eerst de grond hoeven aan te kopen. De kosten en de financiële risico’s zijn voor partijen die baat bij de ontwikkeling hebben. De overheid heeft vooral een faciliterende rol.

Wat is de rol van het Kadaster bij Stedelijke herverkaveling?

Al bijna 100 jaar voert het Kadaster herverkavelingen uit in het landelijk gebied. De werkzaamheden die nodig zijn voor verkaveling in stedelijk gebied zijn een afgeleide van de activiteiten die het Kadaster uitvoert in het landelijk gebied. Deze activiteiten hangen samen met alle kennis, kunde, en ervaring met het openbaar register, de toepassing daarvan bij het ruilen en de systemen die het Kadaster heeft om het ruilen te faciliteren Het Kadaster heeft vooral een juridisch-procesmatige rol, waarin de focus ligt op het waarborgen van de rechten van eenieder in het complexe spel van ruilen voor gebiedsontwikkeling. Verder beschrijft het Kadaster de rechten in de “lijst der rechthebbenden”, organiseert het een “wenszitting” waarin eigenaren hun wensen over het gebruik van grond en vastgoed kunnen uiten en stelt het op basis van deze en aanvullende informatie een Plan van Toedeling op waarin de nieuwe rechtsituatie wordt beschreven. De administratieve afhandeling van de herverkaveling vindt plaats in de “Lijst der Geldelijke Regelingen”, waarna het Kadaster helpt bij het opstellen van de Ruilakte en deze in de Kadastrale registratie verwerkt en toepast.

Waarom kunnen partijen belang hebben bij een herverkaveling?

Stedelijke herverkaveling kan in veel verschillende gevallen worden ingezet. Bijvoorbeeld als er sprake is van winkel- of kantorenleegstand, krimp in een woonwijk, uitbreidingswensen of herstructurering van een bedrijventerrein. In alle gevallen hebben de betrokken partijen baat bij ontwikkeling. Zo kan een winkeleigenaar baat hebben bij een groter of juist kleiner pandoppervlak en kan een bedrijf met uitbreidingswensen baat hebben bij een andere locatie.

Wat zijn de argumenten van de gemeente om te participeren in herverkaveling?

Met stedelijke herverkaveling kunnen gemeenten doelstellingen bereiken zonder vooraf gronden aan te kopen. Het beslag op de publieke middelen en de financiële risico’s zijn daardoor kleiner. Ook kan optimaal ingespeeld worden op de plannen van de eigenaren; het is een bottom-up benadering die Veelgestelde vragen Stedelijke Herverkaveling Versienummer 1 ¿ 1 augustus 2014 2 / 2 uitnodigt tot ontwikkeling. De gemeente kan dus gewenste ruimtelijke ontwikkelingen faciliteren waarbij de financiële consequenties en risico’s voor de gemeente beperkt blijven. Stedelijke herverkaveling kan daarmee worden gezien als een nog ontbrekend instrument in de gereedschapskist van gemeenten.

Welke rol kan de gemeente op zich nemen bij Stedelijke herverkaveling?

De gemeente heeft een belangrijke rol bij het formuleren van de (ruimtelijke) doelstellingen en het waarborgen van het algemeen belang, bijvoorbeeld door het vaststellen van het bestemmingsplan (omgevingsplan) of met vergunningverlening. Voor het verwezenlijken van dit ruimtelijke beleid kan zij de inzet van stedelijke herverkaveling stimuleren en faciliteren. Ook kan de gemeente betrokken zijn bij herverkaveling doordat zij via eigendomsposities in het proces betrokken is. Denk hierbij aan openbare ruimte, maar ook aan maatschappelijk vastgoed zoals scholen en dergelijke. De gemeente kan dus kiezen om een actieve rol op zich te nemen bij stedelijke herverkaveling (initieren) vanuit oogpunt van ruimtelijke ordening of vanuit het oogpunt van het beheer van eigendom. Een andere optie is dat de gemeente in lijn met het gedachtegoed van organische gebiedsontwikkeling alleen toetsend dan wel faciliterend optreedt bij herverkaveling en eigenaren zelf zoveel mogelijk ruimte geeft om tot een zo gunstig mogelijk plaatje te komen.

Bij welke vraagstukken kan Stedelijke herverkaveling worden ingezet?

Stedelijke herverkaveling kan worden ingezet als eigendomsverhoudingen een gewenste ontwikkeling belemmeren. Dit kan zich in zeer uiteenlopende situaties voordoen, zoals leegstand in winkelgebieden of kantoorparken, krimpende wijken of kernen, maar ook bij leegstaande of verouderde bedrijventerreinen of uitbreidingslocaties voor bedrijven. Belangrijke voorwaarde is dat de eigenaren een actieve rol voor zichzelf zien weggelegd in de gebiedsontwikkeling. Eigenaren moeten bereid zijn om eigen verantwoordelijkheid te nemen.

Wat zijn de juridische middelen voor Stedelijke herverkaveling?

Op dit moment is stedelijke herverkaveling alleen mogelijk op vrijwillige basis. Dat betekent dat de plannen alleen door kunnen gaan als alle betrokken partijen zich kunnen vinden in de plannen. Er wordt toegewerkt naar een wettelijke regeling, als onderdeel van de Omgevingswet. Als die regeling er is, wordt het mogelijk om bij een grote meerderheid van voorstanders van de herverkaveling, het plan bindend op te laten leggen door de gemeenteraad, ook als niet alle partijen het eens zijn met de ontwikkelingen.

Wie neemt het initiatief tot Stedelijke herverkaveling?

Het initiatief kan zowel door private partijen (eigenaren) genomen worden als door een overheid(provincie, gemeente).

Meer informatie

Hebt u vragen over het Herverkavelingsportal? Stuur ons dan uw reactie.

 

<<Overzicht Stedelijke herverkaveling