Hoe herverkavelen boeren hielp na de watersnoodramp

Watersnood

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat het Kadaster een taak kreeg in de landinrichting. De kracht van herverkaveling toonde zich op belangrijke momenten. Zoals na de watersnoodramp van 1 februari 1953. Na de rampnacht stroomde vele maanden lang zeewater via de gaten in de dijk door de polders. De gevolgen voor het landbouwgebied waren dramatisch. Veel boerderijen waren weggespoeld of zwaar beschadigd, wegen waren onbruikbaar geworden en de landbouwgrond was doordrenkt met zout. Onnoemelijk leed voor veel boerengezinnen. Zij hadden familieleden verloren en waren hun boerenbedrijf, en daarmee hun bron van inkomen, kwijt.

Speciale wet voor noodgebieden

De provincie Zeeland besloot al gauw tot herverkaveling als beste oplossing om het landelijk gebied weer leefbaar en productief te maken. En zo de getroffen boeren te helpen hun verwoeste bestaan weer op te bouwen. Er kwam een speciale wet voor herverkaveling op de eilanden Tholen, Schouwen-Duiveland en delen van Zuid-Beveland. In de uitvoering van de projecten speelden twee overheidsdiensten de hoofdrol. De Cultuurtechnische Dienst, een voorloper van de Dienst Landelijk Gebied, organiseerde de feitelijke inrichting van het gebied: wegen en sloten aanleggen en percelen geschikt maken voor landbouw. Het Kadaster zorgde voor het eerlijk en effectief verdelen van de grondeigendommen. Een enorme klus waar veel oud-collega’s jarenlang aan hebben gewerkt.

Metamorfose op Schouwen-Duiveland

Schouwen-Duiveland was bijna helemaal ondergelopen en pas in november 1953, ruim 9 maanden na de ramp, was het laatste gat in de dijk gedicht. Bij het herstel van het landelijke gebied kozen bestuurders en ambtenaren voor een rigoureuze aanpak. Vergelijk op www.topotijdreis.nl maar eens de kaart van 1953 met die van 1962. Wat een verschil. Het landschap is ingrijpend veranderd, veel grootschaliger en rechtlijniger. “Zonde”, zeggen we nu. Maar in de omstandigheden van toen was de keuze logisch. Van het oorspronkelijke landschap was weinig over. En de naoorlogse landbouw, waar het paard plaats maakte voor de tractor, vroeg om grotere en rechtere percelen. De moderne agrarische bedrijven verzekerden de boeren van een goed inkomen.

Eens verkaveld...

Herverkaveling brengt grote verbeteringen in een gebied tot stand. Maar zelfs die oplossingen zijn niet voor de eeuwigheid. Waar in 1953 water stond, zijn daarna nieuwe wegen en boerderijen gebouwd en .... staat in 2016 opnieuw water. Een stuk landbouwgebied is omgezet in drassige natuur. ‘Eens verkaveld’ betekent dus niet ‘voor altijd verkaveld’. De samenleving is altijd in beweging en zo zijn er steeds opnieuw aanleidingen voor gebiedsontwikkeling. Daar blijven wij ons bij het Kadaster graag voor inzetten, ook in de komende 100 jaar. 

Foto: https://beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat.