Wat kan en mag met sensoren in de openbare ruimte?

20 November 2018

Camera’s, luchtkwaliteitsmeters, verkeerstellers, geluidsmeters. Overal in de openbare ruimte vinden we sensoren. Van wie zijn ze, en wie mag en kan wat met de data? Moeten ze worden geregistreerd? En wat betekent dit alles voor de burger?

Bijeenkomsten 

In 4 bijeenkomsten bogen 3 partijen zich over deze vragen: de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en advocatenkantoor Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn. Daarbij kwam ook het prototype voor een openbaar sensorenregister ter sprake, dat gemeente Eindhoven en het Kadaster samen ontwikkelden.

Napraten

Aantink Yeh (VNG Realisatie), Daan Corver (Pels Rijcken) en Dirk van Barneveld (BZK) praten na over de bijeenkomsten.

Gemeenten, Rijk, jurist

Yeh: “Gemeenten en mede-overheden vinden dat zij een rol hebben bij de digitalisering van de stad. Voor veel dilemma’s is nog geen pasklaar antwoord. Zij hebben maatschappelijk dialoog nodig op verschillende niveaus en kunnen niet door gemeenten alleen worden opgelost. Het is belangrijk dat het Rijk ziet wat er gebeurt in de sensorpraktijk om vanuit daar de bestuurlijke dialoog te kunnen voeren. Voor sommige behoeften van gemeenten zou aangepaste wetgeving een oplossing kunnen zijn. En dat is landelijke politiek. Pels Rijcken kon juist heel goed de juridische impact van verschillende oplossingen aangeven.”

Naast de wetgevende taak ziet Van Barneveld nog een andere reden voor betrokkenheid van het Rijk. “We maken innovatie onnodig moeilijk en duur als elke gemeente andere wensen en eisen hanteert. Zonder een eenheidsworst af te dwingen, lijkt het verstandig landelijke standaarden te gebruiken.”

Keuzes binnen landelijk kader

Corver: “We hebben bewust vrij veel rollen van de overheid benoemd. Daarmee kunnen we laten zien dat er veel verschillende insteken mogelijk zijn.” Zelfs binnen de juridische instrumenten zijn er nog vele smaken, variërend van wetgeving tot convenanten. “Tegelijkertijd lijkt het niet verstandig om te werken met 380 verschillende gemeentelijke oplossingen. Er is op bepaalde vlakken eerder behoefte aan een landelijk kader en modelinstrumenten, waarbinnen elke gemeente wel weer keuzes kan maken.” “Er is inderdaad geen one size fits all”, bevestigt Van Barneveld. “De gemeenten zijn niet allemaal even ver in hun ontwikkeling ten aanzien van sensoren. En zij kunnen ook verschillende beleidsdoelen en prioriteiten hebben.”

Yeh: “De bijeenkomsten bevestigen ook dat er bij gemeenten behoefte is aan een gezamenlijke visie over hoe instrumenten in te zetten. Hoe willen we dat onze digitale stad eruit ziet? Welke keuzes kunnen we maken gemeentebreed? Wat betekent dat voor de voorwaarden rondom dataverzameling in de openbare ruimte? Daarom gaan we de Principes voor een Digitale Stad doorontwikkelen en herijken komende maanden.”

Sensorenregister

Een sensorenregister is geen doel op zich, maar komt vaak als bruikbaar instrument boven drijven om handen en voeten te geven aan gemeentelijke principes. Yeh: “Wij zeggen niet dat je per se een sensorenregister moet gebruiken. Maar als je als gemeente transparant wilt zijn en regie wilt houden, dan kun je daarvoor heel goed een sensorenregister inzetten. We doen nu ervaring op met twee voorbeelden: Amsterdam en Eindhoven/Kadaster. Die kunnen doorontwikkeld worden tot een generiek instrument of bouwblokken voor alle gemeenten.”

Proef sensorenregister Eindhoven

In Stratumseind; hét uitgaansgebied van Eindhoven, is een proef gedaan met een sensorenregister. Op uitgaansavonden komen er grote aantallen mensen samen en moet de openbare orde goed beheerd worden. De gemeente experimenteert hiervoor met gedragsbeïnvloeding. Denk aan: verschillende kleuren licht, verschillende intensiteit van licht en geur. En om het effect te meten, worden sensoren gebruikt. Die brengen onder meer in kaart: bezoekersaantallen, temperatuur, geluidsdruk en agressiebewegingen.

Bekijk de pilot van het sensorenregister Eindhoven op de website Sensorpilot.nl.

Terzake

Dit artikel verscheen in het Kadastermagazine Terzake van november 2018. U vindt een overzicht van de Terzake-artikelen op de pagina Terzake.