Eerste ruilverkaveling in 1916 op Ameland

De overtocht met de boot, welke ongeveer een uur duurt, was een genot; (…) Prachtig was bij het naderen van de kust het gezicht op (…) de met vee gestoffeerde ‘grieën’.” Zo begon T. Polée in 1927 zijn verslag van de excursie naar Ameland. Op dat moment was op Ameland niet alleen de eerste vrijwillige ruilverkaveling van Nederland, de Ballumer Mieden, afgerond, maar ook de eerste wettelijke ruilverkaveling, de Hollumer Mieden.

Eerst vergaderen en feesten, dan maaien

In de Ballumer Mieden hadden 119 eigenaren op 190 hectare ruim 3600 percelen. Efficiënt boeren op zoveel minipercelen was niet mogelijk. Bij het maaien van je eigen grasland kon je zomaar het gras van de buren plattrappen, omdat er geen wegen en paden tussen de kavels lagen. Willem Nagtegaal uit Ballum Ameland kent nog de verhalen uit die tijd:

“Elk jaar op 24 juni, Sint Jan, kwamen de boeren bij de kerk bijeen. Dan spraken zij af wanneer en waar zij gingen maaien. Na de vergadering dronken zij een borrel en organiseerden zij een paardendraverij en een dansavond. Op de maandag na Sint Jan begonnen de boeren met het markeren van de perceeltjes, het naamsteken, en daarna gingen zij in de afgesproken volgorde maaien. Per perceel werd het gemaaide gras gestapeld op een hooiopper, de een wat groter dan de ander. Enkele dagen later haalden zij dit hooi met een kar op. Het land stond dan vol met hooioppers en zo nam een boer wel eens ‘per ongeluk’ de verkeerde opper mee, vooral als die groter was dan de eigen opper.”

Productiviteit verdubbeld

Na de ruilverkaveling waren er nog maar 219 percelen, allemaal ontsloten aan een openbare weg. De productiviteit van de boerenbedrijven steeg aanzienlijk. In het Tijdschrift voor Kadaster en Landmeetkunde schijft Polée: “Iemand had vóór de verkaveling 110 perceelen, te zamen ongeveer 5 ha. Daarvan kreeg hij 20 à 25 voer hooi; thans heeft hij 6 perceelen en krijgt hij 40 à 50 voer hooi. Vóór de verkaveling bezat Ballum + 150 stuks melkbeesten, thans 250.”

Vroege medewerking Kadaster ‘wenschelijk’

De eerste ruilverkavelingen in Nederland waren een initiatief van de Nederlandse Heidemaatschappij. Op Ameland was ook dijkgraaf, de heer Van Welderen baron Rengers, een drijvende kracht. H.J. Klompe was de toegewezen landmeter van het Kadaster aan de ruilverkaveling Ballumer Mieden. In een artikel in het Tijdschrift voor Kadaster en Landmeetkunde uit 1918 blikt hij terug:

“Indien de ruilverkaveling tot stand was gekomen zonder de medewerking van het kadaster, dan zou deze instelling nà het inkomen van de akte een groot deel (…) van ’t nu verrichte werk, toch hebben moeten doen. Dit deel zou dan tweemaal zijn gedaan; eerst door de Heidemaatschappij, daarna door het kadaster. ’t Is dus wenschelijk, dat het kadaster van ’t begin af aan medewerkt.” En zo is het ook 100 jaar later nog!

Bronnen/achtergrond

  1. Mondelinge informatie van de Amelanders Pieter Jan Borsch, Willem Nagtegaal, Jacob Bakker, Anne de Jong
  2. Ameland, een sociaal-geografische studie van een waddeneiland – Dieuwke Aagje Brouwer, H.J. Paris, Amsterdam (1936)
  3. Ruilverkaveling op Ameland - H.J. van Leusen, concept-artikel voor Tijdschrift van de Nederlandse Heidemaatschappij, omstreeks 1917
  4. De ruilverkaveling der Ballumer Mieden op Ameland – H.J. Klompe, in Tijdschrift voor Kadaster en Landmeetkunde, 1917
  5. De ruilverkavelingen op Ameland en de excursie derwaarts van de hoofdafdeling ‘Ruilverkaveling’ de Nederlandsche Heidemaatschappij op 8 en 9 juni 1927 – T. Polée, in Tijdschrift voor Kadaster en Landmeetkunde, 1927
  6. Ballumer Mieden: de eerste ruilverkaveling in Nederland – Meindert Schroor, in Noorderbreedte (2000)
  7. Boeren op Ameland
  8. Veekeringshek 

Lees ook

Hoe herverkavelen boeren hielp na de Watersnoodramp
De kracht van herverkaveling toonde zich op belangrijke momenten. Zoals na de watersnoodramp van 1 februari 1953.

Henk Haan: van boerenzoon tot verkavel-expert
Henk Haan was de afgelopen 50 jaar belangenbehartiger en commissievoorzitter bij vele Overijsselse grondruilprojecten.

Geen woorden maar daden na bombardement Rotterdam 1940
Na het bombardement kreeg Rotterdam-centrum een geheel vernieuwd stratenplan. De bouwgronden werden via ruil verdeeld en toegewezen.